Gotycki zamek w Bytowie to solidna warownia z początku XV wieku, która przetrwała naprawdę sporo – od walk z Jagiełłą, przez szwedzkie najazdy, aż po odbudowę w XX wieku. Dziś mieści się w nim Muzeum Zachodniokaszubskie z ciekawymi zbiorami etnograficznymi, a sam budynek można zwiedzać zarówno od środka, jak i spacerować po murach obronnych. To miejsce dla tych, którzy lubią historię podaną w konkretnej formie, bez zbędnych upiększeń.

Zamek stoi na wzniesieniu w południowo-wschodniej części miasta, otoczony fosą. Bryła na planie prostokąta (49 na 70 metrów) z trzema okrągłymi basztami – Polną, Różaną i Młyńską – plus kwadratową Wieżą Prochową od północy. Mury mają 3 metry grubości, co jak na tamte czasy było sporym osiągnięciem.

Historia zamku – od Krzyżaków po współczesność

Budowę rozpoczęto około 1390 roku, choć samo zbieranie materiałów trwało do 1396. Prace zakończono w 1406 roku pod nadzorem Mikołaja Fellensteina, tego samego architekta który pracował przy Pałacu Wielkich Mistrzów w Malborku. Zamek miał pilnować zachodniej granicy państwa krzyżackiego i służyć jako punkt postojowy dla rycerzy jadących do Malborka.

Krzyżacy nie cieszyli się nim długo. W 1410 roku, podczas wojny z Jagiełłą, zamek został zdobyty, a po I pokoju toruńskim trafił w ręce książąt pomorskich Gryfitów. Eryk II otrzymał go w 1454 roku od Kazimierza Jagiellończyka jako lenno dożywotnie. W XVI i XVII wieku zamek pełnił funkcję letniej rezydencji książąt zachodniopomorskich.

Zamek posiadał specjalne kanały dźwiękowe wmurowane w ściany, przez które można było wydawać rozkazy na większą odległość. To rozwiązanie było nowatorskie jak na standardy średniowiecznej obronności.

Prawdziwa katastrofa przyszła w 1656 roku, kiedy Szwedzi spalili budowlę niemal doszczętnie podczas potopu szwedzkiego. Zamek długo leżał w ruinie. Rekonstrukcję rozpoczęto dopiero krótko przed II wojną światową, a pełną odbudowę przeprowadzono w latach 60. XX wieku. W latach 90. umieszczono w nim Muzeum Zachodniokaszubskie.

Co zobaczysz w Muzeum Zachodniokaszubskim

Muzeum zajmuje północne skrzydło zamku zwane Domem Zakonnym oraz dwie baszty – Młyńską i Prochową. Zwiedzanie zaczyna się od parteru, gdzie znajduje się wystawa etnograficzna poświęcona kulturze materialnej Kaszubów bytowskich. To sześć sal pełnych przedmiotów codziennego użytku – od genialnych w konstrukcji pułapek na myszy po narzędzia związane z myślistwem, rybołówstwem i pszczelarstwem.

Na pierwszym piętrze czekają ekspozycje historyczne nawiązujące do czasów krzyżackich i panowania Gryfitów. Można tu zwiedzić średniowieczną kaplicę, refektarz i komnatę prokuratorską – pomieszczenia, w których naprawdę mieszkali i pracowali zakonnicy. Nie są to rekonstrukcje, ale autentyczne wnętrza z zachowanymi elementami architektury.

Drugie piętro przeznaczono na wystawy czasowe oraz stałą ekspozycję współczesnej sztuki ludowej Kaszub. W Baszcie Młyńskiej na najwyższej kondygnacji znajduje się wystawa o historii Bytowa z modelem średniowiecznej zabudowy miasta.

Spacer po murach obronnych

Z Baszty Młyńskiej prowadzą schody na mury obronne – jedyny odsłonięty fragment kurtyny obronnej. Stamtąd widok na dziedziniec zamkowy jak na dłoni, a przy dobrej pogodzie można podziwiać okolice Bytowa. To dobry punkt na zrobienie kilku zdjęć i moment wytchnienia po zwiedzaniu sal muzealnych.

Warto zwrócić uwagę na system obronny – fosę, która otacza zamek, pozostałości mostu zwodzonego i przedzamcze. Wszystko to daje wyobrażenie o tym, jak trudno było zdobyć taką twierdzę w średniowieczu.

Zamek w Bytowie znajduje się na prestiżowej liście „50 Cudów Pomorza” i jest częścią Szlaku Zamków Gotyckich w Polsce Północnej.

Dla kogo to miejsce

Zamek sprawdzi się przede wszystkim u miłośników historii i architektury średniowiecznej. Ekspozycje etnograficzne będą interesujące dla tych, którzy chcą poznać kulturę kaszubską od strony praktycznej – jak żyli ludzie, czym się zajmowali, jakich narzędzi używali.

Rodziny z dziećmi też znajdą tu coś dla siebie, zwłaszcza jeśli trafią na jeden z turniejów rycerskich czy rekonstrukcji historycznych, które odbywają się na dziedzińcu. Latem organizowane są pokazy walk na miecze, a podczas Dni Miasta Bytowa z zamku wyrusza wymarsz wojsk na Grunwald.

Muzeum prowadzi też lekcje muzealne dla grup szkolnych. Na pełne zwiedzanie warto przeznaczyć 2-3 godziny – to nie jest miejsce, przez które przechodzi się w pół godziny.

Wydarzenia i życie kulturalne zamku

Zamek to nie tylko muzeum, ale też przestrzeń do wydarzeń kulturalnych. W salach odbywają się koncerty (w tym cykl „Muzyka na zamku”), wernisaże, spotkania. Na dziedzińcu organizuje się jarmarki średniowieczne, warsztaty rzemieślnicze i festyny zamkowe z degustacją regionalnych potraw.

Poza muzeum w zamku działa też hotel „W zamku”, restauracja i klub bilardowy „Nisza”, gdzie w weekendy bywają dyskoteki. W Wieży Młyńskiej siedzibę ma Kaszubsko-Pomorskie Bractwo Rycerzy Zamku Bytowskiego.

Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd

Godziny otwarcia:

• Poniedziałek: 10:00-16:00 (wstęp wolny na wybrane wystawy stałe, pozostałe sale tylko z przewodnikiem po wcześniejszym umówieniu i za pełną opłatę)
• Wtorek-piątek: 10:00-18:00 (sezon turystyczny 1 maja – 15 września), 10:00-16:00 (poza sezonem)
• Biletów nie sprzedaje się na 15 minut przed zamknięciem

Ceny biletów:

• Normalny indywidualny: 9 zł, grupowy: 8,50 zł
• Ulgowy indywidualny: 7 zł, grupowy: 6,50 zł
• Szkolny indywidualny: 5 zł, grupowy: 4,50 zł
• Opłata za przewodnika dla grup poniżej 15 osób: 40 zł

Jak dojechać: Bytów leży między Kościerzyną a Słupskiem w województwie pomorskim, w centralnej części Kaszub. Dojazd samochodem jest prosty – lokalne znaki drogowe dobrze kierują do zamku. Autobusami i pociągami można dojechać z Gdańska czy Słupska, a z centrum Bytowa do zamku jest kilka minut spacerem. Adres: ul. Zamkowa 2, 77-100 Bytów.

Kontakt: Muzeum Zachodniokaszubskie, tel. 59 822-26-23, e-mail: [email protected], strona: www.muzeumbytow.pl

W okolicy warto zobaczyć też zabytkowy kamienny most kolejowy z 1884 roku nad rzeką Borują (Szlak Zabytków Hydrotechniki) – wygląda jak rzymski akwedukt. Znajduje się przy ul. Stary Dworzec 14.