W sercu Starogardu Gdańskiego, w dwóch średniowiecznych basztach obronnych, mieści się placówka, która od ponad czterech dekad opowiada historię Kociewia. Muzeum Ziemi Kociewskiej to miejsce, gdzie przeszłość regionu nie jest zamknięta w szklanych gablotach, tylko żyje w eksponatach sięgających od pradziejów po XX wiek. Dla kogoś, kto chce zrozumieć tę część Pomorza – jej kulturę, tradycje i burzliwe dzieje – wizyta tutaj ma sens.

Sama lokalizacja robi wrażenie. Baszta Narożna i Baszta Gdańska to fragmenty średniowiecznych murów miejskich, które pamiętają czasy, gdy Starogard był ważnym ośrodkiem na szlakach handlowych. Wejście do muzeum to trochę jak podróż w czasie – grube mury, wąskie korytarze, a w nich zbiory, które powstały z pasji lokalnych entuzjastów.

Historia muzeum – od ludowej wystawy do instytucji regionalnej

Zanim muzeum oficjalnie powstało w 1980 roku, przez dwie dekady ktoś musiał zbierać eksponaty, przekonywać ludzi, walczyć o każdy zabytek. Wszystko zaczęło się w latach 60., kiedy w Baszcie Gdańskiej otwarto małą wystawę twórczości ludowej. Zgromadzono wtedy około trzystu przedmiotów – rzeźby, sprzęty domowe, pamiątki po kociewskich rzemieślnikach.

W 1973 roku powstała Stacja Upowszechniania Wiedzy o Regionie, która współpracowała z Towarzystwem Miłośników Ziemi Kociewskiej. Dopiero siedem lat później, decyzją Ministerstwa Kultury i Sztuki, placówka otrzymała oficjalny status muzeum. Od tego czasu systematycznie rozbudowywała kolekcje i rozszerzała działalność na trzy powiaty: starogardzki, tczewski i świecki.

Co zobaczysz w Baszcie Narożnej

Główna ekspozycja mieści się w Baszcie Narożnej, której fundamenty mogą pochodzić jeszcze z początków istnienia miasta. Tutaj czeka wystawa historyczna, która prowadzi zwiedzających od pradziejów przez średniowiecze aż po okres międzywojenny.

Wśród eksponatów znajdziesz zabytki kultury łużyckiej i pomorskiej – ceramikę, narzędzia, przedmioty codziennego użytku sprzed tysięcy lat. Są też dokumenty i księgi, które przetrwały wieki – księga chrztów z lat 1651-1686 czy siedemnastowieczna księga Jerzego Raykowskiego. Dla miłośników historii wojskowości ciekawe będą pamiątki po starogardzkim Bractwie Kurkowym oraz po 2 Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich, który stacjonował w lokalnym garnizonie.

Wystawa etnograficzna pokazuje kulturę ludową Kociewia. Zrekonstruowana izba kociewska pozwala zobaczyć, jak wyglądało życie codzienne mieszkańców regionu – jakie mieli meble, czym gotowali, jakie nosili stroje. Są tu przedmioty codziennego użytku, elementy rzemiosła, a także sztuka sakralna.

Baszta Gdańska i ekspozycja wojenna

W czternastowiecznej Baszcie Gdańskiej czeka zupełnie inna atmosfera. Ekspozycja poświęcona jest II wojnie światowej – kampanii wrześniowej 1939 roku, okupacji hitlerowskiej, udziałowi Kociewiaków w walkach zbrojnych i wyzwoleniu miasta w 1945 roku. To ciężka historia, ale opowiedziana konkretnie, z nazwiskami i miejscami.

W baszcie zachowała się cela więzienna, której rekonstrukcja przypomina o mrocznych kartach historii. Nie każdy wie, że te grube mury przez stulecia służyły nie tylko obronie, ale też więzieniu.

Logo muzeum to nie przypadkowy symbol. Przedstawia ryt z urny znalezionej w 1893 roku w Grabowie – tzw. popielnicy twarzowej z okresu kultury łużyckiej. Na powierzchni naczynia widać elementy ludzkiej twarzy, a scena rysunkowa przedstawia „jazdę zmarłego w zaświaty” – człowieka na czterokołowym wozie ciągniętym przez dwa konie, z tarczą w ręku, zmierzającego ku symbolicznemu lasowi.

Wystawy czasowe i działalność edukacyjna

Muzeum to nie tylko stałe ekspozycje. Regularnie organizowane są wystawy czasowe – w budynku administracyjnym przy ulicy Bocznej 2 oraz w ratuszu na Rynku. Bywają tu prezentacje lokalnych artystów, fotografie dokumentujące zmiany w regionie, projekty łączące tradycję z nowoczesnością.

Placówka wydaje również kwartalnik „Rydwan”, w którym publikują archeolodzy, etnografowie, historycy i regionaliści. Dla uczniów i studentów dostępna jest biblioteka licząca ponad dwa tysiące woluminów. Muzeum współpracuje ze szkołami, organizuje warsztaty, pomaga w pisaniu prac dyplomowych o tematyce regionalnej.

Warto wspomnieć o zaangażowaniu w badania archeologiczne grodziska w Owidzu. To muzeum stało za rekonstrukcją wczesnośredniowiecznego grodu – pierwszego tego typu przedsięwzięcia w powiecie starogardzkim.

Dla kogo jest to muzeum

Miejsce sprawdzi się dla różnych grup. Rodziny z dziećmi znajdą tu coś więcej niż suche fakty – rekonstrukcja izby kociewskiej czy opowieści o dawnym życiu potrafią zainteresować młodszych zwiedzających. Miłośnicy historii docenią bogactwo zbiorów archeologicznych i dokumentów. Osoby szukające korzeni, zwłaszcza ci, którzy mają przodków z Kociewia, mogą liczyć na pomoc w genealogicznych poszukiwaniach – muzeum od lat pomaga cudzoziemcom odnaleźć ślady rodzinne.

Nie jest to wielka instytucja na miarę muzeum narodowego, ale ma swój klimat. Kameralna atmosfera, możliwość spokojnego zwiedzania bez tłumów, bezpośredni kontakt z historią regionu – to atuty, które przekonują zwłaszcza tych, którzy cenią autentyczność ponad efekty multimedialne.

Informacje praktyczne – bilety, godziny, dojazd

Muzeum Ziemi Kociewskiej znajduje się przy ulicy Bocznej 2 w Starogardzie Gdańskim. Dojazd nie sprawia problemów – z centrum miasta to kilka minut spacerem. Jeśli przyjeżdżasz samochodem, w okolicy można znaleźć miejsca parkingowe.

Muzeum jest czynne codziennie z wyjątkiem niedziel. W okresie od maja do sierpnia działa w pełnym wymiarze, poza tym sezonem warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia na stronie muzeumstarogard.pl lub zadzwonić pod numer 58 562 46 75. W poniedziałki placówka bywa nieczynna dla zwiedzających, więc lepiej planować wizytę od wtorku do soboty.

Ceny biletów są przystępne – to miejska jednostka organizacyjna, więc stawki nie są wygórowane. Warto zapytać o bilety rodzinne lub grupowe, jeśli wybieracie się większą ekipą. Na zwiedzanie wszystkich ekspozycji warto przeznaczyć około godziny, może półtorej, jeśli chcesz spokojnie przeczytać opisy i przyjrzeć się szczegółom.

W budynku muzeum działa sklep ART, gdzie można kupić publikacje o Kociewiu, pamiątki, magnesy, biżuterię z bursztynem czy ręcznie robione przedmioty lokalnych twórców. Sklep jest otwarty od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00-16:00 oraz w soboty 10:00-14:00. Obsługa chętnie udziela informacji turystycznych o regionie i poleca inne ciekawe miejsca w okolicy.

Kontakt: [email protected], tel. 58 562 46 75.