We Wdzydzach Kiszewskich nad brzegiem jeziora Gołuń rozciąga się 22-hektarowy teren zabudowany drewnianymi chałupami, zagrodami i warsztatami rzemieślniczymi. To najstarsze muzeum na wolnym powietrzu w Polsce, które powstało w 1906 roku z pasji małżeństwa Gulgowskich – nauczycieli i regionalistów, którzy w XVIII-wiecznej gburskiej chacie zaczęli zbierać sprzęty domowe i pamiątki kaszubskiej kultury. Dziś to jeden z najciekawszych skansenów w kraju, gdzie można zobaczyć ponad 50 zabytkowych budynków i poczuć, jak wyglądało życie na pomorskiej wsi kilka wieków temu.

Spacer przez wieki – co zobaczysz w skansenie

Muzeum podzielone jest na pięć sektorów odpowiadających różnym obszarom: Kaszuby południowe i zachodnie, środkowe, północne, Kociewie oraz Bory Tucholskie. Każdy sektor to oddzielny krajobraz kulturowy z charakterystycznymi budynkami i zagrodami.

Wśród obiektów znajdziesz chałupy gburskie – solidne domy zamożniejszych rolników, ale też skromniejsze chatki zagrodników. Są tu budynki zrębowe ze ścian z belek, szachulcowe z bielonymi ścianami gliny w ciemnych ramach oraz szkieletowe. Oprócz domów mieszkalnych można wejść do stodół, stajni, kurników, obejrzeć piece chlebowe, pasieki i studnie z żurawiami. Wszystko autentyczne, przeniesione z różnych wsi regionu.

Szczególną uwagę zwraca drewniany kościół świętej Barbary z około 1700 roku, sprowadzony ze wsi Swornegacie. To nie tylko eksponat – w niedziele o godzinie 8:00 odprawiane są tam msze święte. Obok stoi drugi kościół z Bożepola, szkoła z Więckowego, gdzie można usiąść w ławce i poczuć atmosferę dawnej nauki, a także kuźnia z Lini i tartak ze Staniszewa.

Życie codzienne na kaszubskiej wsi

To nie jest muzeum, gdzie tylko się patrzy. Od maja do września organizowane są pokazy i warsztaty pokazujące dawne prace domowe i gospodarskie. Można zobaczyć, jak kiedyś prano i maglowano ubrania, jak przędzono wełnę i tkano płótno, mielono zboże w wiatrakach, wyplatano kosze z korzeni czy wiązano miotły.

W zagrodach prezentowane są też rzemiosła – praca kowala przy rozgrzanym piecu, kołodzieja naprawiającego koła do wozów, robotnika leśnego. Są warsztaty artystyczne: malowanie na szkle, haftowanie (te słynne wdzydzkie hafty to prawdziwa sztuka), robótki siatkowe, rzeźbienie w drewnie czy lepienie z gliny. Od września do grudnia można się nauczyć robienia ludowych ozdób choinkowych.

Małżonkowie Gulgowscy nie tylko stworzyli muzeum – ich działalność odkryła i ocaliła przed zapomnieniem kaszubską sztukę ludową, zwłaszcza misternie haftowane czepce i wielobarwne wdzydzkie hafty, które dziś są symbolem regionu.

Dla rodzin z dziećmi – muzeum, które można dotykać

Specjalnie dla najmłodszych gości powstała wystawa „Muzeum do zabawy”. W jednej z chałup dzieci mogą robić to, co w zwykłych muzeach jest zabronione – dotykać eksponatów, otwierać szuflady kredensów, sprawdzić, jak ciężka jest żeliwna gofrownica, a nawet wskoczyć do łóżka przykrytego prawdziwą pierzyną.

Przewodnicy opowiadają tam, do czego służą muzea, jakie eksponaty można w nich znaleźć i jak wyglądała codzienność na wsi przed wiekami. Dla dzieci to świetna zabawa połączona z nauką, a rodzice mogą odpocząć od ciągłego pilnowania, żeby „nie dotykać”.

Sam teren skansenu to raj dla rodzin – 22 hektary z ogrodami, sadami, polami i zagajnikami. Dzieci mogą biegać między budynkami, odkrywać zakamarki, a dorośli spokojnie spacerować i robić zdjęcia. Na zwiedzanie warto przeznaczyć minimum 2-3 godziny, choć można tu spędzić spokojnie pół dnia.

Jarmark Wdzydzki – folklorystyczne święto regionu

Co roku w trzeci weekend lipca skansen zamienia się w tętniące życiem targowisko. Jarmark Wdzydzki to największa impreza folklorystyczna na Kaszubach, która przyciąga tysiące gości. Przez dwa dni trwają występy zespołów ludowych, pokazy rzemiosł i dawnych zajęć wiejskich, a twórcy ludowi prezentują i sprzedają swoje wyroby.

To doskonała okazja, żeby kupić autentyczne rękodzieło – hafty, plecionki z korzeni, ceramikę, rzeźby w drewnie. Atmosfera jarmarku przypomina dawne wiejskie odpusty, kiedy ludzie zjeżdżali się z okolicy, żeby spotkać znajomych, zrobić zakupy i pobawić się przy muzyce.

Wystawa „Wdzydzanie” – historia miejsca i ludzi

Na terenie muzeum można też zobaczyć ciekawą wystawę fotograficzną dokumentującą życie mieszkańców Wdzydz. To opowieść o zwyczajnych ludziach, którzy przez dziesięciolecia żyli obok rozrastającego się skansenu – o ich codzienności, dramatach wojennych, powolnej modernizacji wsi i rozwoju turystyki.

Wystawa pokazuje, jak spokojna enklawa wśród kaszubskich lasów zmieniła się w popularne miejsce letniego wypoczynku. Fotografie i zebrane przez badaczy opowieści tworzą portret miejsca, z którego wyrasta muzeum – to nie tylko zbiór starych budynków, ale żywa społeczność z własną historią.

Praktyczne informacje – ceny, godziny otwarcia, dojazd

Muzeum znajduje się we Wdzydzach Kiszewskich przy ulicy T. i I. Gulgowskich 68, w gminie Kościerzyna. Teren rozciąga się nad brzegiem jeziora Gołuń, w obrębie Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego – samo położenie jest przepiękne.

Dojazd: Z Gdańska czy Trójmiasta najwygodniej jechać przez Kościerzynę (około 60 km). Z Kościerzyny do Wdzydz jest około 15 km drogą wojewódzką. Muzeum znajduje się przy głównej drodze, jest dobrze oznakowane. Parking dla zwiedzających dostępny na miejscu.

Godziny otwarcia: Muzeum czynne jest przez cały rok, choć godziny otwarcia zmieniają się sezonowo. W sezonie letnim (maj-wrzesień) zwykle od 9:00 do 18:00, w pozostałe miesiące godziny są krótsze. Warto sprawdzić aktualne informacje przed wizytą na stronie muzeum-wdzydze.gda.pl lub zadzwonić pod numer 58 686 11 30.

Ceny biletów: Bilety wstępu są dostępne w różnych wariantach – normalny, ulgowy, rodzinny. Ceny zależą od sezonu i wybranej formy zwiedzania (z przewodnikiem lub bez). Dodatkowe opłaty mogą obowiązywać za udział w warsztatach i pokazach.

Zwiedzanie: Można zwiedzać samodzielnie, spacerując między budynkami i czytając tablice informacyjne, ale zdecydowanie warto skorzystać z przewodnika – opowieści o tym, jak żyli dawni mieszkańcy, jakie były ich zwyczaje i jak funkcjonowały poszczególne gospodarstwa, nadają zwiedzaniu zupełnie inny wymiar. Dla grup zorganizowanych przewodnicy są dostępni po wcześniejszym umówieniu.

Dodatkowe atrakcje: W okolicy znajduje się kompleks Jezior Wdzydzkich zwanych Kaszubskim Morzem – można połączyć wizytę w muzeum z rejsem statkiem, wypożyczeniem kajaka lub po prostu kąpielą w jeziorze. W samych Wdzydzach jest sporo pensjonatów i ośrodków wczasowych, więc można zostać na dłużej i poznać region.

Teren muzeum to nie tylko zabytki – to także 22 hektary zieleni z ogrodami, sadami i naturalnymi zakątkami, gdzie można odpocząć z widokiem na jezioro Gołuń. Idealne miejsce na spokojny spacer z dala od miejskiego zgiełku.

Muzeum we Wdzydzach to miejsce dla każdego – zarówno dla miłośników historii i architektury ludowej, jak i rodzin z dziećmi szukających ciekawej formy spędzenia dnia. Autentyczne budynki, żywe pokazy rzemiosł i przepiękne położenie nad jeziorem sprawiają, że wizyta tu zostaje w pamięci na długo. Kontakt: [email protected], tel. 58 686 12 88.