W niewielkiej miejscowości Owidz, kilkanaście kilometrów od Starogardu Gdańskiego, powstała największa na Pomorzu rekonstrukcja wczesnośredniowiecznego grodu słowiańskiego. To nie jest zwykłe muzeum – to żywa historia rozłożona na siedmiu hektarach, gdzie pod strzechami drewnianych chat można poczuć, jak wyglądało życie na Kociewiu ponad tysiąc lat temu. Miejsce idealnie sprawdzi się zarówno dla rodzin z dziećmi, jak i dla dorosłych pasjonatów historii, którzy szukają czegoś więcej niż suche fakty z podręczników.

Historia grodu – od Bolesława Chrobrego do współczesności

Wzgórze morenowe w zakolu rzeki Wierzycy nie zostało wybrane przypadkowo. Na początku XI wieku, gdy Bolesław Chrobry umacniał swoją władzę na Pomorzu, to właśnie tutaj powstał jeden z ważniejszych grodów obronnych regionu. Naturalne warunki – rzeka okalająca wzgórze od trzech stron, strategiczne położenie przy trakcie kupieckim wiodącym z Gdańska do Wielkopolski – sprawiły, że miejsce to odgrywało istotną rolę przez stulecia.

Los grodu nie był łatwy. W 1090 roku Władysław Herman nakazał zniszczyć większość pomorskich grodów, by uniemożliwić bunty Pomorzan. Owidzki gród ucierpiał, choć nadal funkcjonował i pełnił funkcje obronne jeszcze w XII wieku. Później przyszedł czas na kolejne zawirowania – w czasie potopu szwedzkiego w XVII wieku najeźdźcy rozbili tu obóz. Do dziś mieszkańcy nazywają to miejsce „Szwedzką Górką”.

Przez wieki grodzisko było tylko wzgórzem pamiętającym dawną świetność. Dopiero badania archeologiczne potwierdziły, jak ważne było to miejsce dla wczesnośredniowiecznego Kociewia. Odkryto ślady garncarstwa, kowalstwa, włókiennictwa i szewstwa – gród tętnił życiem i handlem.

Co zobaczysz w zrekonstruowanym grodzie

Współczesna rekonstrukcja, otwarta w 2012 roku, powstała na bazie badań archeologicznych i wzorów z Biskupina. Na terenie grodu stoi dziesięć drewnianych chałup krytych strzechą – o konstrukcji wieńcowej, dokładnie takich, jakie budowali średniowieczni mieszkańcy. W rzeczywistości chat było znacznie więcej, ale obecna liczba pozwala zachować autentyczny klimat bez zatłoczenia.

Wejście prowadzi przez zrekonstruowaną wieżę bramną wbudowaną w drewniano-ziemny wał otaczający osadę. Wewnątrz czeka majdan – centralny plac, gdzie kiedyś odbywały się wiece i sądy. Możesz zajrzeć do chat zielarki, rybaka czy rzemieślnika, zobaczyć zagrodę dla zwierząt, wejść na wieżę obserwacyjną albo stołp – wieżę ostatniej obrony.

Między budynkami stoją drewniane rzeźby słowiańskich bogów. Perun – władca gromów, Świętowit – bóg urodzaju i wojny, Swaróg – bóg ognia. To nie są przypadkowe ozdoby – każda rzeźba ma swoją historię i znaczenie w słowiańskiej mitologii.

Muzeum Mitologii Słowiańskiej – jedyne takie w Europie

Tuż przy grodzie działa coś wyjątkowego – pierwsze i jedyne w Europie Muzeum Mitologii Słowiańskiej, otwarte w 2017 roku. To nie przypadek, że powstało właśnie tutaj. Owidz stał się centrum kultywowania słowiańskich tradycji, a muzeum świetnie to uzupełnia.

Zwiedzanie muzeum trwa około godziny i odbywa się z przewodnikiem. Ekspozycja przybliża wierzenia, obrzędy i codzienne życie dawnych Słowian. Muzeum zdobyło certyfikat „Turystyczny Produkt Roku 2017” i nagrodę marszałka Województwa Pomorskiego jako najlepszy produkt turystyczny regionu.

Warsztaty, wydarzenia i aktywności dla każdego

Grodzisko to nie tylko bierne zwiedzanie. Regularnie odbywają się tu Weekendy z Mitologią Słowiańską z warsztatami tworzenia miedzianej biżuterii, Laboratorium Magii Ludowej, koncertami nawiązującymi do kultury słowiańskiej. Organizowane są turnieje rycerskie i łucznicze, jarmarki rękodzieła, rekonstrukcje słowiańskich obrzędów.

Dla dzieci przygotowano warsztaty „Gliniaki” – zabawę z gliną, podczas której tworzą ozdoby do zabrania do domu. Są też zajęcia „Tarcza i Miecz”, gdzie każdy stworzy własną tarczę z herbem, czy „Kraśniaki” – poznanie tajemniczych mieszkańców grodu i wykonanie własnego skrzata.

W 2016 roku w Owidzu odbyły się pierwsze od pół wieku obchody Stado – przedchrześcijańskiego święta słowiańskiego związanego z płodnością. Od tego czasu gród stał się ważnym miejscem dla osób zainteresowanych rodzimowierstwem.

Na terenie kompleksu znajdziesz też tor łuczniczy, zakryty amfiteatr na 400 osób, rozległy plac zabaw (dzieci go uwielbiają!), przystań kajakową na Wierzycy i pole namiotowe. Działa Karczma Słowiańska „Na Podgrodziu”, gdzie można spróbować regionalnych potraw.

Dla kogo jest Grodzisko Owidz

To miejsce ma szerokie grono odbiorców. Rodziny z dziećmi znajdą tu połączenie edukacji z zabawą – maluchom spodobają się drewniane budowle, plac zabaw i warsztaty rękodzielnicze. Starsze dzieci docenią opowieści o życiu średniowiecznych wojów i możliwość przymierzenia stroju rycerskiego.

Miłośnicy historii i archeologii będą zachwyceni dbałością o detale i wiernością rekonstrukcji. Rekonstruktorzy pracujący tu jako przewodnicy dzielą się nie tylko faktami, ale i ciekawostkami o średniowiecznych realiach. Osoby zainteresowane słowiańską mitologią znajdą tutaj jedyne takie miejsce w Polsce – a może i w Europie – gdzie te tradycje są tak kompleksowo prezentowane.

Warto też przyjechać po prostu dla atmosfery. Położenie w zakolu Wierzycy, otoczenie lasów i łąk, cisza przerywana tylko śpiewem ptaków – to miejsce ma w sobie spokój, którego brakuje w miejskich atrakcjach.

Praktyczne informacje – godziny otwarcia i ceny

Godziny otwarcia: Grodzisko jest otwarte od środy do niedzieli w godzinach 11:00-16:00. W sezonie letnim (maj-wrzesień) godziny są wydłużone do 17:00. Ostatnie wejście możliwe jest o godzinie 15:00.

Zwiedzanie z przewodnikiem: W weekendy (sobota-niedziela) usługa przewodnika jest bezpłatna, wejścia odbywają się o pełnych godzinach. W dni powszednie (środa-piątek) przewodnik jest płatny – 25 zł za grupę do 10 osób lub 50 zł za grupę większą. Wymaga to wcześniejszego umówienia się.

Muzeum Mitologii Słowiańskiej: Zwiedzanie trwa 45-60 minut i odbywa się wyłącznie z przewodnikiem o pełnych godzinach.

Warsztaty: Koszt warsztatów to około 40 zł na osobę. Dostępne są różne pakiety tematyczne do wyboru.

Dojazd: Grodzisko znajduje się w Owidzu przy ulicy Rycerskiej 1, w gminie Starogard Gdański (województwo pomorskie, powiat starogardzki). Z Gdańska to około 60 km, z Starogardu Gdańskiego zaledwie kilkanaście. Dojazd samochodem jest najwygodniejszy – na miejscu jest parking. Można też dojechać autobusem do Starogardu, a stamtąd lokalnym połączeniem lub taksówką.

Ile czasu przeznaczyć: Na samo zwiedzanie grodu i muzeum warto zarezerwować minimum 1,5-2 godziny. Jeśli planujesz warsztaty, aktywności na świeżym powietrzu czy posiłek w karczmie, spokojnie możesz spędzić tu pół dnia lub cały dzień.

Grodzisko Owidz to instytucja kultury prowadzona przez Gminę Starogard Gdański. Od 2020 roku funkcjonuje jako Gminny Ośrodek Kultury i Sportu. Miejsce zdobyło wiele nagród, m.in. godło „Turystyczna Usługa Roku 2018” i złote godło „Najwyższa Jakość Quality International 2018”.

Kontakt: tel. +48 519 849 145, email: [email protected], strona: owidz.pl