W samym sercu kościerskiego rynku, w odrestaurowanym zabytkowym ratuszu, mieści się miejsce, które opowiada historię tego zakątka Kaszub. Muzeum Ziemi Kościerskiej to nie tylko zbiór eksponatów – to efekt wieloletniej pasji jednego człowieka, który postanowił ocalić od zapomnienia kulturę i tradycje regionu. Dla tych, którzy chcą zrozumieć Kaszuby poza stereotypami, to dobry punkt startowy.

Historia muzeum – od szkolnej izby do ratusza

Wszystko zaczęło się w latach 60. XX wieku od nauczyciela, który nie potrafił przejść obojętnie obok znikającej kultury regionalnej. Dr Jerzy Knyba, etnograf i nauczyciel historii w miejscowym liceum, zaczął gromadzić przedmioty związane z życiem Kaszubów i historią Kościerzyny. W 1963 roku w szkole powstały dwie izby – Regionalna i Pamięci Narodowej. To były czasy, kiedy nikt jeszcze nie myślał o profesjonalnym muzeum, a zbiory rosły dzięki pasji i zaangażowaniu młodzieży z historycznych kółek zainteresowań.

Z czasem kolekcja stała się tak obszerna, że w 1992 roku trzeba było przenieść ją do Domu Kultury przy ulicy Długiej. Ale i tam szybko zabrakło miejsca. W końcu podjęto decyzję o remoncie miejskiego ratusza – najstarszego budynku użyteczności publicznej w Kościerzynie. Prace trwały pięć lat, od 1995 do 2000 roku, i pozwoliły nie tylko przygotować nową siedzibę dla muzeum, ale też odkryć zapomniane elementy architektoniczne tego zabytku.

W lipcu 2000 roku muzeum otworzyło drzwi w nowej lokalizacji. W 2006 roku stało się oficjalnie samorządową instytucją kultury, a później, z czasem, otrzymało imię swojego twórcy. Dziś to kompleks trzech placówek – oprócz głównej siedziby działają jeszcze Muzeum Kolejnictwa i Muzeum Akordeonu.

W XIX wieku w budynku Królewskiego Seminarium Nauczycielskiego w Kościerzynie gromadzono znaleziska archeologiczne, które później trafiły do Muzeum Prowincjonalnego Prus Zachodnich w Gdańsku. Tradycja zbieractwa i dbałości o lokalne dziedzictwo ma tu głębsze korzenie, niż mogłoby się wydawać.

Co zobaczysz w muzeum – trzy oblicza regionu

Ekspozycja podzielona jest na trzy główne działy. Pierwszy, historyczny, prowadzi przez dzieje Kościerzyny od czasów prehistorycznych po współczesność. Nie są to suche tablice z datami – zobaczyć można prawdziwe znaleziska archeologiczne z terenu powiatu, które pokazują, że życie tutaj tętniło już tysiące lat temu. Ciekawym elementem jest makieta XIX-wiecznej Kościerzyny – można zobaczyć, jak wyglądało miasto w czasach, gdy było częścią Prus.

Osobne miejsce zajmuje pokój Franciszka Sędzickiego, postaci ważnej dla lokalnej historii. Wystawa przybliża też sylwetki zasłużonych działaczy kaszubskich, pisarzy i malarzy, którzy kształtowali tożsamość regionu.

Dział etnograficzny to serce kaszubskiej części muzeum. Tutaj znajdziesz meble, hafty, plecionkarstwo, rzeźby, naczynia – wszystko to, co wypełniało codzienne życie Kaszubów w minionych stuleciach. To nie muzealny antykwariat – te przedmioty mają swoją historię, opowiadają o tym, jak żyli ludzie, którzy nie mieli łatwego życia, ale potrafili tworzyć piękne rzeczy własnymi rękami. Wśród eksponatów są też instrumenty muzyczne i stroje ludowe.

Trzeci dział to przyrodniczy, choć jego siedziba znajduje się w innym miejscu – w Nadleśnictwie Kościerzyna. Dla tych, którzy interesują się przyrodą regionu, warto zapytać o możliwość zwiedzania.

Muzeum Akordeonu i Kolejnictwa – bonusy w pakiecie

Od 2009 roku do struktury muzeum należy także Muzeum Kolejnictwa, funkcjonujące wcześniej jako Skansen-Parowozownia. Kościerzyna to ważny węzeł kolejowy, więc ta część ekspozycji ma swoje uzasadnienie. Rok później dołączyło Muzeum Akordeonu – miejsce nieco bardziej niszowe, ale dla miłośników tego instrumentu i muzyki ludowej może być ciekawym odkryciem.

Połączenie trzech placówek pod jednym zarządem daje możliwość zakupu biletu zbiorczego. To sensowna opcja, jeśli planuje się spędzić w Kościerzynie kilka godzin i poznać różne oblicza miasta.

Dla kogo jest to muzeum

Przede wszystkim dla tych, którzy chcą zrozumieć Kaszuby jako region z własną kulturą i historią. Nie trzeba być historykiem ani etnografem – ekspozycja jest przystępna i nie przytłacza nadmiarem informacji. Rodziny z dziećmi też znajdą tu coś dla siebie, szczególnie jeśli młodsze pokolenie interesuje się historią lub lubi oglądać stare przedmioty i zastanawiać się, jak wyglądało życie bez smartfonów.

Dla osób z regionu to okazja, żeby lepiej poznać własne korzenie. Dla przyjezdnych – szansa na odkrycie, że Kaszuby to nie tylko haftowane serwetki i turystyczne gadżety, ale żywa kultura z bogatą przeszłością.

Dr Jerzy Knyba nie tylko gromadził przedmioty – zaraził swoją pasją młodzież i lokalnych urzędników. Dzięki temu w latach 60. w Powiatowym Domu Kultury można było nie tylko oglądać eksponaty, ale też słuchać z magnetofonu starych gawęd ludowych i pieśni kaszubskich. To było muzeum z duszą, zanim jeszcze oficjalnie powstało.

Ile czasu potrzeba na zwiedzanie

Samo główne muzeum można obejrzeć w godzinę, może półtorej, jeśli czyta się wszystkie opisy i przygląda eksponatom z bliska. Dodając Muzeum Kolejnictwa i Akordeonu, warto zarezerwować sobie pół dnia. Dobrze jest połączyć wizytę z przechadzką po rynku i okolicy – Kościerzyna nie jest dużym miastem, ale ma swój klimat.

Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd

Muzeum znajduje się przy Rynku 9 w Kościerzynie, w zabytkowym ratuszu – nie sposób go przegapić. Jeśli przyjeżdżasz samochodem, w okolicy rynku są miejsca parkingowe, choć w weekendy bywa ciasno. Dojazd pociągiem też nie stanowi problemu – dworzec kolejowy jest niedaleko centrum.

Godziny otwarcia:

• Maj–wrzesień: poniedziałek–piątek 8:00–16:00, sobota 10:00–18:00, niedziela 12:00–18:00
• Październik–kwiecień: poniedziałek–piątek 8:00–16:00, sobota i niedziela nieczynne

Warto pamiętać, że poza sezonem muzeum nie działa w weekendy – jeśli planujesz wizytę jesienią czy zimą, musisz wybrać się w tygodniu.

Ceny biletów:

• Bilet normalny – 10 zł
• Bilet ulgowy – 8 zł
• Bilet grupowy – 7 zł
• Dzieci do 5 lat – wstęp bezpłatny (nie dotyczy grup)

Bilet zbiorczy na 3 muzea (Muzeum Ziemi Kościerskiej, Muzeum Akordeonu, Muzeum Kolejnictwa):

• Bilet normalny – 24 zł
• Bilet ulgowy – 22 zł
• Bilet grupowy – 18 zł

Ceny są przystępne, a bilet łączony daje spory rabat w porównaniu do kupowania trzech osobnych wejściówek. Jeśli masz czas i ciekawość, warto z niego skorzystać.

Muzeum prowadzi działalność wydawniczą – wśród publikacji można znaleźć między innymi „Pana Tadeusza” w języku kaszubskim. To nie tylko ciekawostka, ale też dowód na to, że kaszubszczyzna to żywy język, w którym można oddać nawet klasykę polskiej literatury.

Muzeum Ziemi Kościerskiej to miejsce, które nie próbuje być atrakcją na miarę wielkomiejskich instytucji. Działa w swoim tempie, opowiada lokalną historię i robi to uczciwie. Jeśli szukasz autentyczności i chcesz zobaczyć Kaszuby od środka, a nie przez pryzmat turystycznych sloganów, warto tu zajrzeć.