Kaszubski Park Krajobrazowy to ponad 33 tysięcy hektarów chronionego terenu w samym sercu Pojezierza Kaszubskiego. Tutaj pagórkowate moreny czołowe przeplatają się z 34 jeziorami, a deniwelacje terenu sięgają niemal 200 metrów – to krajobraz, który śmiało można nazwać podgórskim. Siedziba parku mieści się w Kartuzach, ale sam obszar rozciąga się na ośmiu gminach, obejmując najciekawsze przyrodniczo i krajobrazowo fragmenty Kaszub.

Park powstał w 1983 roku, by chronić typowy krajobraz młodoglacjalnych pojezierzy. Nie jest to jednak obszar odgrodzony płotem z bramkami – to żywy teren, gdzie przyroda współistnieje z osadnictwem, polami i lasami.

Jeziora i rynny lodowcowe – serce Kaszub

Największą atrakcją parku są jeziora rynnowe o charakterystycznych wydłużonych kształtach. Wyróżniają się dwie główne grupy: Jeziora Potęgowskie (10 akwenów) i Jeziora Raduńskie (14 zbiorników). Te ostatnie połączone są biegiem rzeki Raduni, tworząc tzw. Kółko Raduńskie – około 40-kilometrową trasę idealną do spływów kajakowych.

Wokół jezior rozciągają się torfowiska, szuwary i lasy bukowe. Roślinność jest tu wyjątkowo bogata – naukowcy naliczyli 111 zespołów i zbiorowisk roślinnych. Na torfowiskach można spotkać rosiczki długolistne, widłaki torfowe czy obuwik pospolity. W lasach pojawiają się gatunki górskie i podgórskie – pozostałość po dawnym klimacie.

Centralną, najbardziej pagórkowatą część Kaszubskiego Parku Krajobrazowego często nazywa się Szwajcarią Kaszubską. Nazwa nie jest przypadkowa – deniwelacje terenu naprawdę robią wrażenie.

Wieżyca i punkty widokowe

Najwyższy punkt parku to Wieżyca w paśmie Wzgórz Szymbarskich – 329 metrów nad poziomem morza. Na szczycie stoi 35-metrowa wieża widokowa, z której rozciąga się panorama na lasy, jeziora i pagórki. W pogodny dzień widok sięga naprawdę daleko.

Poza Wieżycą park oferuje około 20 punktów widokowych. Jeden z najbardziej znanych to Sobótka – stamtąd roztacza się krajobraz, który często trafia na pocztówki z Kaszub. W pobliżu warto zajrzeć na szczyt góry w Ręboszewie, gdzie stoi zabytkowy wiatrak.

Tereny wokół wsi Gołubie i Pierszczewo szczególnie wyróżniają się urozmaiconą rzeźbą. Poranna mgła osiadająca w dolinach dodaje tym miejscom górskiego charakteru.

Rezerwaty przyrody i pomniki natury

Na terenie parku utworzono 12 rezerwatów chroniących najcenniejsze fragmenty ekosystemów. Chronią one rzadkie gatunki roślin i zwierząt, a także charakterystyczne zbiorowiska leśne i torfowiskowe. Wśród rezerwatów znajdują się m.in. Szczyt Wieżyca, Staniszewskie Błota czy Jezioro Turzycowe.

Do tego dochodzi 42 pomniki przyrody – pojedyncze drzewa, ich grupy oraz głazy narzutowe. To pozostałości po lodowcu, który ukształtował ten teren tysiące lat temu.

Rak szlachetny, który kiedyś zamieszkiwał lokalne wody, wyginął prawdopodobnie w latach 60. XX wieku. Podobny los spotkał głuszca – ostatnie osobniki zanotowano około 1980 roku.

Fauna parku – ptaki, ssaki i nie tylko

Ptaki to najlepiej zbadana grupa zwierząt w parku. Zarejestrowano tu 135 gatunków, w tym 77 gniazdujących. Do najrzadszych należą tracz szlachar, tracz nurogęś, sowa włochatka, żuraw czy zimorodek. Na torfowiskach gnieździ się cyraneczka i samotnik, a na szybkich strugach można spotkać pluszcza i pliszkę górską.

Ssaków odnotowano około 43 gatunki, w tym 10 gatunków nietoperzy. W lasach żyją jelenie, sarny, dziki, lisy i borsuki. Płazów stwierdzono 10 gatunków, gadów 5 – w tym coraz rzadszą żmiję zygzakowatą.

Szlaki turystyczne i aktywny wypoczynek

Przez park przebiega kilka znakowanych szlaków pieszych, w tym Szlak Wzgórz Szymbarskich i Szlak Kaszubki. Dla zmotoryzowanych przygotowano Drogę Kaszubską – szlak samochodowy wiodący przez malownicze wsie i miasteczka nad jeziorami.

Miłośnicy dwóch kółek mają do dyspozycji trasy rowerowe o różnym stopniu trudności. Pagórkowaty teren sprawia, że jazda bywa wymagająca, ale widoki wynagradzają wysiłek. Jeziora przyciągają kajakarzy, żeglarzy i wędkarzy. Kółko Raduńskie to klasyka spływów kajakowych na Kaszubach.

Park prowadzi także działalność edukacyjną – organizuje lekcje pokazowe, warsztaty terenowe i rajdy piesze o różnej tematyce. Ośrodek Edukacji Ekologicznej w Szymbarku opiekuje się ścieżkami przyrodniczo-dydaktycznymi.

Kultura kaszubska w sercu parku

Kaszubski Park Krajobrazowy to nie tylko przyroda. To także teren, gdzie żywa jest kultura kaszubska – język, hafty, ceramika i malarstwo. W Kartuzach działa Muzeum Kaszubskie, w Chmielnie można odwiedzić Muzeum Neclów. W Gołubiu znajduje się ogród botaniczny, a w Szymbarku – rozwijające się Centrum Edukacji i Promocji Regionu.

Kartuzy, będące siedzibą administracji parku, to miasteczko z ciekawą historią. Charakterystycznym punktem jest Kolegiata Kartuska z dachem w kształcie trumny. W centrum można znaleźć małe galerie, warsztaty rękodzielnicze i kawiarnie serwujące lokalne specjały.

Dla kogo jest ten park?

Kaszubski Park Krajobrazowy to miejsce uniwersalne. Rodziny z dziećmi znajdą tu łatwe szlaki spacerowe i kąpieliska nad jeziorami. Aktywni turyści docenią trasy rowerowe, szlaki piesze i możliwości kajakowe. Fotografowie przyrody będą zachwyceni różnorodnością krajobrazów – od mglistych poranków nad jeziorami po widoki z wież widokowych.

Miłośnicy ptaków powinni zabrać lornetkę – szansa na zobaczenie rzadkich gatunków jest spora, zwłaszcza wiosną i jesienią podczas migracji.

Informacje praktyczne

Dostęp do parku: Kaszubski Park Krajobrazowy to obszar chroniony, ale otwarty – nie ma biletów wstępu ani bram. Dostęp do szlaków, punktów widokowych i większości terenów jest bezpłatny. Opłaty mogą dotyczyć tylko konkretnych atrakcji typu wieża widokowa na Wieżycy (zwykle kilka złotych) czy parkingi przy popularnych punktach.

Jak dojechać: Główną bazą wypadową jest Kartuzy – miasto dobrze skomunikowane z Trójmiastem (około 30-40 km). Z Kartuz można dotrzeć do poszczególnych punktów parku samochodem lub rowerem. Inne popularne miejscowości to Stężyca, Chmielno, Szymbark i Somonino.

Ile czasu przeznaczyć: Na powierzchowne zwiedzenie wystarczy dzień, ale by poznać park lepiej, warto zaplanować weekend lub dłużej. Spływ Kółkiem Raduńskim to cały dzień, podobnie jak przejście dłuższego szlaku pieszego.

Kontakt z administracją parku: Pomorski Zespół Parków Krajobrazowych, Oddział Kaszubski Park Krajobrazowy, ul. PCK 1, 83-300 Kartuzy, tel. 58 685-32-97, e-mail: [email protected], strona: www.kpk.org.pl

Najlepsza pora: Park jest piękny o każdej porze roku, ale wiosna i wczesna jesień oferują najbogatsze barwy i najlepsze warunki do wędrówek. Latem jeziora przyciągają plażowiczów, zimą szlaki bywają trudniejsze do przejścia.