Kalwaria Wejherowska to zespół 26 barokowych kaplic rozrzuconych po trzech zalesionych wzgórzach w południowej części Wejherowa. Miejsce od ponad 370 lat przyciąga pielgrzymów, ale równie dobrze sprawdza się jako cel spaceru dla osób szukających połączenia historii z leśną wędrówką. Odległości między kaplicami odpowiadają – jak głosi niepisana tradycja – krokom zmierzonym na Drodze Krzyżowej w Jerozolimie, choć naukowo tego nie potwierdzono.

Całość powstała w połowie XVII wieku z inicjatywy Jakuba Wejhera, wojewody malborskiego, który założył też samo miasto. Historia fundacji sięga wyprawy wojennej do Rosji, gdzie podczas oblężenia Białej Wejher został ciężko ranny i przyrzekł, że jeśli przeżyje, wybuduje świątynię na swoich włościach.

Kaszubska Jerozolima na trzech wzgórzach

Wzgórza otrzymały biblijne nazwy: Góra Oliwna, Syjon i Golgota. To nie przypadek – ukształtowanie terenu rzeczywiście przypomina topografię Jerozolimy. Przez teren przepływa potok Cedron, który podobnie jak w Ziemi Świętej oddziela Górę Oliwną od reszty zabudowań. Most i kaplica nad Cedronem nie zachowały się w pierwotnej formie – obecną wersję ufundował w 1860 roku Otto Keyserlingk.

Ciekawy jest też fakt, że park przy pałacu Przebendowskich, znajdujący się w centrum kompozycji, odpowiada planowi jerozolimskiej świątyni wzniesionej na biblijnej górze Moria. Jeden z cystersów oliwskich, ojciec Robert z Werden, wyliczył odległości między stacjami na podstawie faktycznych pomiarów z Jerozolimy i oznaczył w terenie lokalizację przyszłych kaplic drewnianymi krzyżami.

Pod każdą z 26 kaplic znajduje się garść ziemi przywiezionej z Jerozolimy – symboliczny element łączący pomorskie wzgórza ze Świętą Ziemią.

26 kaplic – od baroku po neogotyk

Budowa ruszyła natychmiast po uzyskaniu zgody biskupa włocławskiego i pomorskiego Mikołaja Alberta Gniewosza z Aleksandrowa 9 czerwca 1649 roku. Do 1655 roku stanęły wszystkie kaplice. Fundatorami byli nie tylko sam Jakub Wejher i jego rodzina, ale też przyjaciele wojewody, współpracownicy, dworzanie oraz opat oliwski Aleksander Kęsowski.

Architektonicznie kaplice reprezentują różne style – od barokowych i rokokowych po neogotyckie. Do najbardziej wyróżniających się należą: kaplica Wniebowstąpienia Pańskiego, Ogród Getsemański, Pałac Piłata, Kaplica Spotkania z Matką (ufundowana przez żonę Jakuba Wejhera), Pałac Heroda oraz Kościół Trzech Krzyży. Grób Pański to jedyna na Pomorzu budowla sakralna wykonana z ciosanego polnego kamienia – obrabiany był w Krakowie, następnie spławiany Wisłą do Gdańska i stamtąd transportowany do Wejherowa.

Każda kaplica ma swoją historię. Trudno wybrać najpiękniejszą – jedne zachwycają detalami architektonicznymi, inne położeniem wśród drzew czy widokiem na okolicę.

Droga Krzyżowa i Misterium Męki Pańskiej

W każdy piątek Wielkiego Postu na Kalwarii odprawiane jest nabożeństwo Drogi Krzyżowej, które przyciąga tłumy wiernych. Procesja rozpoczyna się wyjściem z kościoła klasztornego franciszkanów i przejściem do Kaplicy Piłata. Na czele niesione są chorągwie kalwaryjskie oraz krzyż, a przystanki przypadają przy głównych kaplicach.

Warto zwrócić uwagę na unikalny zwyczaj, który zachował się tylko w Wejherowie. Pielgrzymi przynoszą ze sobą feretrony – przenośne, obustronne obrazy w ozdobnych ramach. Podczas powitań i pożegnań feretrony „kłaniają się”, wykonując osobliwy salut obrazami. Nigdzie indziej w Polsce tego nie zobaczysz.

Od 2002 roku w Wielkim Tygodniu wystawiane jest Misterium Męki Pańskiej przez grupę teatralną „Misternicy Kaszubscy”. Szczególnie poruszające są sceny przybicia Chrystusa do krzyża i Jego śmierci.

Na Kalwarii celebruje się pięć odpustów: Wniebowstąpienia Pańskiego, Trójcy Przenajświętszej, Uzdrowienia Chorych, Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i Podwyższenia Krzyża Świętego. Rocznie przyjeżdża około 60 samodzielnych pielgrzymek.

Odpusty na wieczność – papieskie przywileje

Już za życia Jakuba Wejhera, w 1661 roku, papież Aleksander VII wydał bullę przyznającą pątnikom przybywającym do Kalwarii odpust zupełny na 10 lat. W 1678 roku Innocenty XI przedłużył ten przywilej. Gdy liczba pielgrzymów rosła, przywilej był kilkakrotnie odnawiany, aż w 1717 roku Święta Kongregacja Odpustów i Relikwii zadecydowała o przyznaniu Wejherowu odpustu zupełnego na wieczność. Od tego czasu pielgrzymującym służą specjalne Modlitewniki Wejherowskie, zwane kalwaryjkami, które są wznawiane cyklicznie.

Wejherowo zyskało miano „duchowej stolicy Kaszub” właśnie dzięki Kalwarii. Od ponad 300 lat to miejsce przyciąga pątników z całego Pomorza i nie tylko.

Jak zwiedzać Kalwarię – trzy sposoby

Kalwaria jest dostępna przez cały rok. Zwiedzający mają do wyboru trzy opcje. Pierwsza to udział w nabożeństwach – szczególnie w piątki Wielkiego Postu, gdy odprawiana jest wspólna Droga Krzyżowa. Wtedy odwiedza się tylko część trasy.

Druga opcja to zwiedzanie z przewodnikiem. Usługę można zamówić w Klasztorze Świętej Anny przy ul. Reformatów 19. Ważna informacja: tylko wejherowscy przewodnicy PTTK są upoważnieni do otwierania kaplic, które chronione są systemem alarmowym. Bez przewodnika można zajrzeć do środka jedynie przez kraty. Rezerwacji terminu można dokonać pod numerem telefonu 58 672 17 55.

Trzecia możliwość to samodzielny spacer z mapą i modlitewnikiem w ręku. Trasa jest dobrze oznakowana, więc zgubienie się nie grozi. Warto rozpocząć zwiedzanie od Kościoła Świętej Anny, gdzie można zobaczyć cudowny Obraz Matki Bożej Wejherowskiej, słynący z łask, oraz podziemia klasztorne.

Informacje praktyczne – ile czasu, jak dojechać

Długość trasy: Cały szlak kalwaryjski liczy 4,6 km. Przejście w całości zajmuje około 2,5 godziny spokojnym krokiem. Najbardziej popularna wśród turystów jest trasa Drogi Krzyżowej obejmująca 14 kaplic – to krótsza opcja dla osób z ograniczonym czasem.

Godziny otwarcia: Teren Kalwarii dostępny codziennie, przez cały rok, bez ograniczeń czasowych. Wnętrza kaplic zamknięte – zwiedzanie możliwe tylko z przewodnikiem.

Ceny: Wstęp na teren Kalwarii bezpłatny. Usługa przewodnicka płatna – szczegóły i rezerwacje w klasztorze pod numerem 58 672 17 55.

Dojazd: Kalwaria znajduje się w południowej części Wejherowa. Dojazd samochodem – parkowanie w okolicy klasztoru przy ul. Reformatów. Komunikacja miejska – autobusy MZK Wejherowo, najbliższy przystanek przy ul. Reformatów.

Dla kogo: Miejsce uniwersalne. Pielgrzymi znajdą tu duchowe przeżycia, miłośnicy historii – ciekawe zabytki architektury barokowej, a zwolennicy aktywnego wypoczynku – przyjemny spacer po zalesionych wzgórzach z pięknymi widokami na okolicę. Trasa ma sporo podejść, więc wymaga podstawowej kondycji. Rodziny z małymi dziećmi powinny liczyć się z tym, że najmłodsi mogą się zmęczyć.

Co zabrać: Wygodne buty do chodzenia (ścieżki częściowo leśne), wodę, zwłaszcza latem, oraz aparat fotograficzny. Jesienią i wiosną warto mieć kurtkę przeciwdeszczową.

Kalwaria Wejherowska wspólnie z zabudową miejską Wejherowa i zespołem pałacowo-parkowym tworzy jednolity kompleks o dużych walorach krajobrazowo-przestrzennych. To jedno z trzech najwybitniejszych tego rodzaju założeń w Polsce.

Opiekę nad Kalwarią sprawują franciszkanie z wejherowskiego klasztoru św. Anny. Mimo upływu prawie 400 lat wiele kaplic wygląda jak świeżo po remoncie – efekt systematycznych prac konserwatorskich prowadzonych przez lata.